[Báo chí] Người Việt ở Czech

Cộng hòa Czech là đất nước có nhiều miền cao nguyên xinh đẹp với những tòa lâu đài cổ kính nằm ở trung tâm châu Âu. Thủ đô Praha lâu đời, nhiều tòa nhà lịch sử được xây dựng từ năm, bảy trăm năm trước. Trước đây Czech và Slovakia cùng chung làm một là Tiệp Khắc. Từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, khi khối Đông Âu tan rã và Tiệp Khắc tách riêng thành hai nước, thì người Việt chủ yếu sống ở Cộng hòa Czech. Hiện nay có chừng 60.000 người Việt trên tổng số khoảng 10,5 triệu dân Czech.

Nhiều người Việt sang lao động và học tập tại Czech đã ở lại sinh sống và kinh doanh trên đất nước này cho tới ngày nay. Chính phủ Czech khuyến khích thành lập doanh nghiệp tư nhân (Zivnost). Người nước ngoài xin được “Zivnost” thì có thể khai thuế và xin cư trú dài hạn theo luật pháp để phục vụ cho công việc kinh doanh. Vì vậy người Việt đã có điều kiện kinh doanh và cư trú hợp pháp.

xem tiếp ở đây

Châu Âu: Andorra

Gần đến những ngày cuối, tôi quyết định không đi Andorra nữa vì thời gian cập rập. Bay sáng sớm từ Sevilla về lại Reus, bus một tiếng hơn từ Reus tới Barcelona. Rồi phải metro đến một station khác để đón bus đi Andorra. Mỗi ba tiếng mới có một chuyến đi. Tới trưa ngày hôm sau lại phải đi bus về lại Barcelona/Girona. Cái này gọi là du lịch ép xác. Hơn nữa chuyến bay từ Sevilla đến Reus bị hoãng 3 tiếng vì khi không có con chim buồn tình lao vào máy bay tự tự, làm cho nhân viên phải nhí nha nhí nhố kiểm tra lại máy móc. 3 giờ chiều bus đến Barcelona Sant station, tôi xuống đi tới đi lui kiếm đường ra metro về lại trung tâm, tôi đi ngang qua văn phòng của Eurolines với những bảng quảng cáo, trong đó có chuyến đi Andorra vào lúc 345. Đi tới đi lui lẩm bẩm “to go” or “not to go” băng qua đường rút tiền, vẫn còn suy nghĩ, suy nghĩ cho đến khi bước vào văn phòng, hỏi giá, hỏi giờ. Nếu đi thì mệt, nếu không thì tiếc. Hơn nữa trời đang mưa, có ở lại cũng không làm gì, với lại nếu không đi thì tiếc.

Anyway, 3 tiếng rưỡi sau tôi đến Andorra la Vella. Thành phố nhỏ chút xíu mà có đến 2 trạm xe bus ở sát nhau, Eurolines và Novatel (www.andorrabybus.com).

Andorra là một đất nước bé tí teo, ép dẹp lép trong núi kẹp bên ngoài bởi Tây Ban Nha miền Đông Bắc và Pháp ở Tây Nam. Hai người cầm quyền chính thức của Andorra là tổng thống Pháp và tổng giám mục Tây Ban Nha. Ngôn ngữ chính thức là Catalan, lai giống giữa Tây Ban Nha và Pháp. Đây cũng là tiếng nói của người Tây Ban Nha ở Barcelona và vùng Catalonia. Người gốc Andorra chỉ chiếm 1/3 dân số, phần còn lại là Tây Ban Nha, Pháp, Bồ Đào Nha… TV điạ phương có 6 kênh: 2 bằng tiếng Pháp, 2 tiếng Tây Ban Nha, 1 Bồ Đào Nha và 1 Anh.
Người ta gọi Andorra là đất nước thiên đường về thuế má. Người dân không phải đóng thuế, dân làm ăn chỉ đóng khoảng chừng 4% cho đồ nhập khuẩu. Lời bao nhiêu bỏ vào túi hết. Anh chàng tôi quen, lai Pháp và Chile, học ở Pháp và sau sang đây buôn bán dụng cụ âm nhạc. Anh này dân tư bản thứ thiệt nên không tiếc lời ca cẩm về Pháp “It’s going down. They’re destroying this country. They think money grow from trees, less work and more money. People make a fortune there and bring money out. Nobody wants to invest in France anymore.”

Thành phố đang thức dậy vào lúc ….10 giờ sáng. Business mở cửa trễ vì khách hàng của họ không phải là dân local mà là người Pháp, Tây Ban Nha lái xe qua đây mua đồ rẻ.

Đây là thành phố thủ đô Andorra La Vella. Cả thành phố tuyệt nhiên chỉ có vài con đường với những cửa hiệu đồ điện tử, đồ dùng thể thao và quần áo. Nhưng giá cả không còn rẻ như hồi xưa. Tôi lò dò đọ giá ở mấy hiệu điện tử nhưng họ cũng hét giá trên trời dưới đất.

ở đây không có di tích lịch sử gi cả vì chúng đã bị đập đi để xây những cửa hàng tạp hóa.

Mấy ngôi nhà xây trên núi.

Đây là một món ăn tiêu biểu ở Tây Ban Nha, bánh mì Pháp kẹp những miếng ham xắt mỏng. ỏ bánh mì khô khan, cứng ngắc không trét bơ, pa tê, rau hay bất kì món gì hết, nhưng những miếng ham hơi mằn mặn cũng đủ làm cho ổ bánh mì đơn giản này thiệt ngon. Giá chừng 2-4 euro.

[img=http://farm4.static.flickr.com/3115/3161265680_4f4c377be1.jpg?v=0]

Đường từ Andorra về lại Barcelona.

Trời sui đất khiến tôi gặp một cô người Serb và chúng tôi rốt cuộc đi chơi chung hơn 12 tiếng đồng hồ, đi bộ vòng quanh Andorra la Vella, đón bus chung về Girona nơi chúng tôi cùng có bay sáng ngày hôm sau. Mấy năm nay cô này  đi học và du lịch tá lả khắp mọi nơi. Cổ cũng không phải là dân nationalist tôi ghét (điều này tôi “lén” điều tra bằng một mớ câu hỏi lộn xộn để đoán ra quan điểm của cô ấy).
May cổ cũng đến Girona rồi nên hai đứa chúng tôi vai vác ba lô, tay kéo cái va ly nặng gần 18 kí lục cục kiếm đường ra trung tâm xem đường xem phố 2 tiếng trước khi quay trở lại trạm xe bus để đón chuyến cuối cùng ra sân bay đi ngủ.

Nếu như đến Andorra để ski, mua hàng già rẻ không thuế (chỉ ở
Andorra la Vella, mà
giá cũng không rẻ lắm), thăm dò thị trường hay đi chơi theo kiểu check-list như là tôi thì hãy đi nếu không thì sẽ không vui.

Albania

Albania thật ra không nằm trong dự tính; ban đầu chúng tôi chỉ định vòng vòng những nước thuộc Nam Tư cũ mà thôi. Bữa đó đang ngồi lê lết vỉa hè Budvar, một thành phố biển ở Montenegro-đất nước mới thứ hai của Châu Ấu (trước Kosovo) sau khi tách rời khỏi Serbia–tôi dòm thấy mấy tờ quảng cáo đi tour tới Tirana, thủ đô của Albania. Tò mò quá đỗi tôi dòm ngó một hồi và phán: “ê mày, đi qua đó nghen.” Nó du dưa cà cưa đưa ra hàng đống lý do từ “Mình không có chuẩn bị. Tao không có guide. Tại sao mày không nói trước chớ. Biết gì ở bển…” cho đến “Mày cứ dẫn tao vào chỗ nguy hiểm, nhỡ tao có chuyện sao?”  “Mẹ bố nhà mày!” Tôi nghĩ. “Nguy hiểm con khỉ mốc, chỉ có là ít người đi tới mấy chỗ khỉ ho cò gáy này thôi nên giở trò đàm tiếu.”  Nhưng mà nói qua cũng phải nói lại, mấy tuần trước ở Bosnia, con đồng nghiệp doạ xanh mặt. “Tụi Albania đó mọi rợ, nó ghét Serb nên nó ghét luôn Bosnia vì tụi tao nói tiếng giống nhau, nó đâu care tụi tao cũng là Moslem. Tụi nó bị cô lập ngày xưa nên không biết trời trăng mây nước gì hết á. Bữa đi bus qua Hy Lạp đáng lẽ đi xuống Albania gần hơn nhưng họ chọn đi đường xa qua Macedonia đó.” Còn con roommate nữa, hễ nhắc đến chữ Albania là nó dòm mặt mình và cười hinh hích như con khỉ rất vô duyên, “hehehe, Albania, hahaha.” À không, cô nàng rất ư có duyên, cô giáo dương cầm tương lai mà lại.

Giờ nữa lại gặp đứa bạn con thỏ cái, làm mình tiêu ma đi phần nào nhuệ khí, cắng móng tay ray rức hình dung mình đang dồn h́ắn vào chỗ hiểm nguy. Cùng đường, tôi bày trò con-gái-nào-ngu-mới-không-làm “Hic hic, tao không có cần lan huệ hoa hoẹ hồng nhung. Tao không có muốn kim cương ngọc ngà châu báu gì.” Thỉnh thoảng mở con mắt dòm phản ứng đối phương. “Mà tao chỉ có muốn Albania thôi. Hic hic hic!”  Rù rỉ râu ria một hồi sao đó con cá sấu cũng thuyết phục được con thỏ cái, thế là chúng tôi mỗi tối chạy vào Internet cafe rị mọ dò tìm tin tức đi đến Tirana.

Từ Budvar chúng tôi nhảy lên nhảy xuống mấy cái minivan (unofficial bus) đến thành phố biên giới Ulcinj. Mấy ông tài giúp chúng tôi đến một xe minibus destined đến Shkoder và từ đón xe đi vào thủ đô. Chúng tôi chen chúc chung với một đám người bản xứ, mới đầu còn sợ sệt e ngại dòm ngó lung tung. Sau tôi lân la ngoại giao với một thằng nhóc đối diện. Cu câu ăn diện bảnh tỏn, có vẻ tập tảnh anh chị hãnh diện khoe “Mày muốn gì mày cũng có thể mua được ở đây hết.” Cu kể chuyện chục năm trước khi đất nước bị cô lập, cu có ai cho một lon cô-ca cô-la, uống xong rồi giữ lại cái lon để đem ra lấy le với mấy đứa con nít khác.

Khi chúng tôi đến khu vực kiểm soát biên giới, ông tài thu 10 đô và passport để đưa cho mấy anh lính gác (entrance fee chứ không có tham ô gì hết). Ba năm rồi nên tôi quên mất quang cảnh chung quanh, chỉ nhớ là tâm trạng cứ thấp tha thấp thỏm vừa lo vừa vui, mình mẩy lắc qua lắc lại, mông đít cứ nhấp lên nhấp xuống vì mấy ông tài xế chạy xe ào ào như bị chó rượt trên những con đường mòn xuyên đồi xuyên rừng không trải nhựa.  Uổng cái là tôi không dám chụp hình để làm kỉ niệm vì tôi sợ lạ nước lạ cái, gây sự chú ý tụi nó chôm chỉa cái máy ảnh của tôi.

Rồi cũng vào Shkoder. Ông lái xe thảy chúng tôi đến một con đường để đợi xe khác đi Tirana. Khoảng hơn một giờ sau có anh tóc dài thòng lòng lái chiếc xe đỏ bầm trờ tới và ra hiệu chúng tôi lên xe. Anh tóc thòng lòng mặt mày bặm trợn làm tôi hơi e dè một chút chút nhưng lên thì vẫn phải lên.

Whoa. Anh ta lái xe như làm xiếc vượt hết xe này đến xe khác. Xa lộ đường chỉ có 2 lane mà ba chiếc xe cũng đâu có nhỏ gì chạy song song với nhau, chỉ kịp né chiếc xe ngược chiều đang đổ về. Né, vượt kiểu này trong suốt mấy tiếng đồng hồ làm chúng tôi dòm nhau thay phiên nhăn mặt, mặc dù trong bụng thì cũng hơi vui vui.

Tirana

Xe đón khách loại này không được vào trung tâm thành phố nên chúng tôi phải cuốc bộ ì ạch từ bãi đậu xe len men theo con đưòng đầy sình bùn, ngang qua những đống gạch vụn, đống đất xấu xí, những toà nhà màu mè. Ấy da, Châu Âu gì mà lộn xộn quá xá đỗi, nhìn thoáng qua tưởng VN. Những ông già bà cô đạp xe đạp cũ kỹ lọc cọc đi đầy đường. Mấy ông già khác cầm một bó tiền LEKE/EUR để đổi. Thêm mấy ông già khácbận đồ tây bỏ túi đàng hoàng nằm lăn ra bãi cỏ ngay trung tâm thành phố chán đời. Thiệt là chán cái mớ đời mà.

Lúc này tôi phát hiện thẻ tín dụng mang theo (Mastercard) không dùng được tại nhiều địa điểm, thẻ ATM cũng không mang. Tiền mặt mang theo đã tiêu gần hết chỉ còn đủ cho một hai ngày tiêu xài theo kiểu bóp bụng. Tôi đem 20 EUR bỏ vào vớ phòng xa bị cướp giựt cũng còn ít tiền về nhà. Chui vô trong văn phòng Western Union chúng tôi bàn bạc xem có nên email hỏi mấy đứa bạn ở Mỹ hay mẹ của tôi wire dùm ít tiền để có thể đi chơi tiếp hay không, vả lại nếu muốn tới Kosovo thì phải cần thêm một khoảng không nhỏ: tiền xe thêm tiền phòng vì đây không phải là khu du lịch, giá cả chắc đắt đỏ. Nhưng chắc phần vì mệt, phần vì nản vì không biết làm cái trò trống gì nữa ở thành phố mắc dịch này, chúng tôi quyết định đi về hai ba ngày nữa.

Tôi vừa hơi bị stressed chút vừa bị phàn nàn không thương tiếc nào là “mày không có chịu chuẩn bị gì hết” nào là “tao không muốn làm homeless đâu nha mày” nào là “tao mà kiếm không ra tao bỏ 100 đô ra mướn khách sạn ráng chịu à” nào là blah blah toè loe toét lét, nghe muốn bóp mỏ.   Người này lần đầu tiên đến nơi “uncivilized” như vậy có vẻ không quen, không thoải mái ra mặt. Rốt cuộc đi tới đi lui đỏ con mắt mới kiếm được budget hotel khoảng chừng 25 đô la, nằm một chỗ tươm tất, trang trí gọn ghẽ và phòng ốc nhìn cũng bắt mắt.

Vì không có chuẩn bị nhiều nên cũng không biết nên đi đâu và xenhững gì, chúng tôi đành thong dong dạo phố, dòm người ngợm vậy. Xe cộ ỏ đây thiệt là̉ mắc cười, mấy cái xe cà rịch cà tang như hình bên dưới chen giữa hằng hà vô số những Mercedez ăn trộm ở các nước Châu Âu mang về đây bán giá rẻ.

Bọn con nít từ đâu cứ chạy tới xin tiền, không cho chúng cừ tò tò đi theo, một con bé xíu kia xin không được còn bấu tay tôi một cái quá mạng. Đi một hồi đụng toà đại sứ quán Mỹ dài lê thê có gần chục lính gác ôm súng gác bên ngoài. Hình như chỉ có Mỹ mới có trò súng ống canh cửa như thế này, chứ mấy toà đại sứ quán khác chỉ có một hai người ngồi gác bụm miệng che ruồi.

Sau khi cân đo đong đếm tiền nong, chúng tối nhất trí sáng sớm mai đón xe đi xuống thành phố biển Vlora.

Vlora

Chắc là Cộng Sản đa nghi, paranoid. Mà Cộng Sản cô lập lại càng đa nghi hơn nữa. Cha độc tài Hoxha bế quan tỏa cảng Albania, quay lưng luôn vơí các anh chị CS chung quanh, đầu tiên là Nam Tư vào năm 1948, sau Nga 1961 và Trung Quốc 1978 cho đến vài năm sau khi ông ̀ta chết năm 1985. Đất nước người ta xây trường xây đường xây cầu xây nhà, nhưng trên đất nước nhỏ bé với 3 triệu dân, 700 000 bunker khắp mọi nơi lập lòe thay nhau nhô lên như nấm.

Tôi đang tưởng tượng các anh lính chui rúc dưới đất ôm súng canh me rình rập chờ kẻ thù bên trong chực thời cơ nhảy xuống biển bơi qua Ý và kẻ thù bên ngòai rình rập tấn công vào. Cho đến nay, tôi chưa có một sự giải thích hẳn hoi tại sao Nga và các nước “đồng minh” đã không xâm lược Albania như họ đã từng làm ở Czech năm 1968. Có lẽ khỏang cách từ Nga đến Albania quá xa và nhất là muốn kéo xuống Albania, quân đội Nga phải vào Nam Tư, lúc này dưới sự điều khiển của ông tướng sắt thép Tito đã không tuân mệnh lệnh từ điện Kremlin nữa. Phía tây, nam và đông lại được che chắn bởi Ý, biển và Hy Lạp. Tôi nghĩ đặc điểm địa lý này làm cho Nga, tuy mạnh và đầy tham vọng cũng phải bó tay.

Người Albana gật đầu có nghĩa là không và lắc đầu có nghĩa là đồng ý nên chúng tôi gặp phiền toái lia lịa khi hỏi chuyện. Khi mấy người lái xe ra dấu hỏi chúng tôi có muốn lên xe không, tôi lắc đầu họ lại hiểu là tôi đồng ý nên xúm xít ra dấu tới xe và mở cửa ra. Khi tôi sực nhớ gật đầu thì họ cũng hiểu là okay luôn, nói “yes yes?” và gật đầu mừng rỡ. Tôi vội vàng lắc đầu rối um tùm xèng. Tiếng Albania không giống bất cứ tiếng Châu Ấu nào tôi biết nên tôi phải diễn tả bằng dấu hiệu và viết lên giấy để mặc cả tiền nong. Những lúc như vậy thỉnh thoảng tôi quay sang bạn và hỏi “mày có muốn hỏi đường và ra giá với họ không?” Nó giơ gương mặt con nhà lành ngây thơ vô số tội vạ, cười mỉm chi c̣ọp khe khẽ lắc đầu “em chã.”

Tôi đọc đâu đó trên net họ recommend road trip dọc theo đường biển nên tôi cũng háo hức ngồi minivan chờ xem biển. Nhưng chờ hoài chờ mãi chỉ thấy đất này nối tiếp đất kia, bunker này thấp thoáng hiện ra sau bunker kia. Thì ra lão tài ma giáo chọn đường xa lộ chẩu cho nhanh, dại gì men theo đường ven biển cà rịch cà tang. Lâu lâu lão dừng xe lại đón khách hay mua bán cái gì chẳng hạn dưa.

Hiếm hoi đường lộ chay gần biển, banh con mắt mới thấy tí dải nước xanh xanh, nhưng lại bị anh bán cá bận tà lỏn chi trí, nhìn ngắm anh xong xuôi cho vào ống kính bấm cái ṛụp, biển xanh xanh cũng theo ngõ rẽ biến nhanh.

[img]http://farm1.static.flickr.com/58/186660337_09b908f745.jpg?v=0[/img]

Ông tài bụng bự cũng nice đưa chúng tôi đến gần bờ biển thay vì bỏ đại đâu đó ngoài đưòng lộ. Trả tiền xong xuôi, tay xách nách mang chúng tôi mon men tiến gần tới bãi biển phía trước. Càng đến gần, môi dưới tôi càng chảy xệ xuống, trán ngày càng nhăn và cuối cùng phát ra một lời thảng thốt “có thiệt không chứ!”

Đúng là trời đánh thánh đâm. Phiá trước mặt tôi không phải là một dải biển cát trắng nước xanh trong vắt, những con cá nhảy long tong, một cơn gió mát vi vu thổi qua mặt… mà là một…………bãi rác mấy người dân ở đây hàng ngày đem đồ ra đổ.

Như muốn gỡ gạc lại một ván bài đang càng ngày càng hỏng bèn bẹc, tôi tới tấp “bây giờ đi ra biển như thế nào. Từ đây đi bộ ra biển bao xa…” Tôi cũng biết tỏng là đi bộ ra bãi biển bây giờ là chuyện không tưởng tưởng vì nó cách đây hơn 6 cây số, hơn nữa lúc này đã gần 5 giờ chiều, có kiếm được biển cũng phải ngủ với ma.

Đành lò dò đi ngược về trung tâm kiếm khách sạn. Người Albania, dân Balkan thứ thiệt đương nhiên nhiệt tình vồn vã theo kiểu in-your-face. Mốt đám năm người bu quanh chúng tôi hỏi “hotel hotel?” và chỉ “kia kià.” Khi tôi lắc đầu ra dấu là nó mắc muốn kiếm nới khác, mấy ngưới đàn ông gọi thêm mấy người khác trợ giúp. Ói cha, mấy ông già và bà chị này đeo vòng, dầy chuyền vàng sáng chói lọi, lâu lắm rồi toi mới thấy khi ra khỏi VN. Mấy ông già đứng đường nhiều chuyện luôn miệng hỏi “Italiano” xem tôi có biết tiếng Ý không để nói chuyện với họ. Rối bèng beng tôi trả lời một câu hỏi đơn giản ngắn mà có tới ba thứ tiếng, hai trong ba tôi vừa mới học. Bởi vậy thà là ngu còn nếu khôn thì nên khôn cho trót lọt, không tiếng nào tôi nói cho ra hồn cộng thêm gật/lắc đầu loạn xạ cả lên. Có một điều nên biết là Albania ái Ý có lẽ vì Ý là nước Tây Ấu gần nhất với Albania và ngưòi Albania vươt biển lậu trốn vào Ý cũng khá nhiều, điều mà mãi sau này tôi mới được một cô bạn người Ý confirm lại. Hơn nữa dân Đông Âu mà càng mạt bao nhiêu, họ càng mết Tây Âu ghồ ghề bấy nhiêu.

Chúng tôi cám ơn và bỏ đi tự kiếm một hotel khác. Loanh quanh một chút xíu nửa kiếm chưa ra tôi ngồi bệt đại cha xuống mấy bậc thang nơi quảng trường bé tí tẹo gần đó dòm tới dòm luôn, dòm một thằng nhỏ mặt mày buồn xo, như mới bị trù dập, dắt xe đạp lòng vòng quanh đó trước khi thảy cái rẹc xuống đất và ngồi ngay xuống đất giống y chang tôi.

Đây là thằng này.

[img]http://farm1.static.flickr.com/59/186659959_b01e3c5bf6.jpg?v=0[/img]

Ngồi một chút thấy một cặp vợ chồng trắng trẻo sạch sẽ đẩy con đi chơi, chúng tôi hỏi ảnh hotel re rẻ. Tèng tèng teng, đi theo hướng anh ta chỉ chừng năm phút chúng tôi kiếm ra được cái này đây.

Ai da, chốt điện rớt lỏng lẻo, cửa đóng không chăt lắm nhưng cũng tạm được nhung mà phòng tắm thì ối chu cha ôm bọc đồ lò dò chạy vô, nhìn phải phòng tắm ôm bọc đồ chạy ra. Chạy ra chay vô mấy lần như vậy cuối cùng tôi cũng thây kệ 5 phút nhắm mắt dội nước cho lẹ rồi ôm bọc đồ nhón chân chạy miết ra.

http://farm1.static.flickr.com/64/186659582_2e85268c77.jpg?v=0

Tôi để ý thấy mấy bà già ở đây quá trời bận đồng phục đen. Cũng không hẳn là Moslem vì tỉ lệ Moslem và Kitô ngang nhau, chắc có lẽ là truyền thống.

xe lừa trên đường về Tirana

Về lại Tirana, có ai chỉ tôi vào môt quán ăn gần bãi xe khách. Bạn nó dòm chung quanh và chỉ đại món xúp đặc với bánh mì môt anh đang ăn bàn kế bên. Bà chủ ghi tiền vào miếng giấy, tôi gật/lắc đầu và bà ta chạy vào bếp chuẩn bị thức ăn. Đồ ăn cũng tàm tạm thôi, tôi quên béng xúp đó là xúp gì rồi. Lúc chúng tôi rời khỏi tiệm kiếm chỗ đổi thêm tiền EUR, chúng tôi thấy một xe khác treo tấm bảng Kosovo 35 đô mà tiếc hùi hụi. Óng ra dấu hỏi có đi không, tôi nói không có phải đi về nhà rối. Đứng một hồi dòm theo luyến tiếc và lẩm bẩm baby talk “bye bye kosovo.”

Bỗng dưng tôi nhận ra bên kia đường anh tóc dài thòng lòng đang đứng đợi khách. Tôi há mỏ vẫy vẫy tay, anh ta cũng nhận ra tôi mừng rỡ vẫy lại nhảy phóc qua đường cười toe toét và tôi cũng cười toét toe. Anh hỏi đại khái là đi về hả? Tôi gật/lắc đầu và theo anh chàng này ra xe. Anh tóc dài này chính là người đã chở chúng tôi từ thành phố gần biên giới tới đây ngày đầu tiên. Lúc này anh tóc dài không nhìn hunng dữ nữa mà thiệt là hiền queo. Bởi vậy 1^st impression không hẳn luôn luôn là đúng lắm.

Thêm mấy tiếng chạy xe ba chiếc song song, thêm chiếc thứ tư chạy ngược chiều xém tông đầu đụng vô, thêm còi bấm lia bấm lịa và thêm nhiều cái mà bây giờ tôi không tài nào nhớ là cái gì, tôi rời khỏi Albania.

Hết

Tôi không recommend nơi này cho những ai du lịch theo kiểu giải trí vì tôi cũng không biết họ có thể enjoy được gì ở đây. Ḅọn Western tây ba lô qua đây chủ yếu là vì họ tò mò về một xã hội kín, secret society theo kiểu Bắc Hàn hay Cuba. Nhưng có lẽ vì from one “communist” to another, tôi không náo nức hay lạ lùng gì mấy, chỉ đ̣ơn giản  Albania là một đất nước Châu Âu lạ lùng nhất mà tôi biết.

Tuyết

Không biết từ bao giờ một điều ước về một cuộc sống ở nơi thành phố tuyết xảy đến với tôi. Tôi ở thành phố nhiệt đới tên gọi Hồ Chí Minh–nếu bạn không thích thì tôi đá thêm một chữ nữa là Sài Gòn vậy–từ lúc bé nứt mắt cho đến khi mười-mấy-cái-xuân-xanh, quanh năm nóng hôi hổi nên tôi giựt áo cho mát tối ngày nếu tôi không muốn thở phì phò như ông già kéo bễ. Tôi thở phì phò và tôi nhìn những tấm hình trên cuốn lịch cảnh nước ngoài mà bác và bố tôi lụm từ công ty đem về nhà chưng. Tôi đâm ra thích những bức ảnh chụp cảnh tuyết vì Sài Gòn/Hồ Chí Minh nóng hừng hực chẳng bao giờ có tuyết rơi, và vì nóng hừng hực nên chỉ thấy những giọt mồ hôi rả rích chảy long tong.

Hình ảnh tiêu biểu về nước ngoài của tôi là như thế: những bông tuyết lác đác rơi, những con đường dài trắng toát hun hút lê thê tận tới chân trời, và những căn nhà gỗ biến mất hơn một nửa, bị lấp vùi dưới những đụn tuyết kem. Chắc cũng vì vậy mà tôi thích xem các bộ phim chiến tranh của Nga với những anh Hồng quân đội mũ lông lội tuyết giữa đồng không mông quạnh và nghe người lớn chúng quanh bàn tán, “bị đi đày ở Siberia giống y hệt như thế này nè mày.”

Hồi đó tôi nghĩ rằng cứ ra khỏi Việt Nam là tôi sẽ thấy tuyết rơi. Tôi nghĩ đến mùa đông ngồi trong ngôi nhà đốt lò sưởi và ngoài đường đầy tiếng leng keng của tiếng chuông ngày Nô-En. Tôi đã thấy tuyết rơi mỗi khi bạn bè rủ tôi lái xe mấy tiếng đồng hồ đi trượt tuyết ở vùng núi cao. Tôi đã ở trong một ngôi nhà muà đông đốt lò sưởi. Và tôi đã nghe ngoài đường tiếng chuông leng keng vào ngày lễ Nô-En. Nhưng tôi chưa từng bao giờ được ba cái đó trong cùng một lúc cả. Ðược con voi đòi ông bụt tôi muốn sáng mở mắt thức dậy, nhìn ra cửa sổ, tôi thấy bông tuyết lãng đãng bay tới bay lui. Nhưng sau Hồ Chí Minh tôi sống ở một nơi thời tiết được người Việt Nam tự hào rằng na ná khí hậu Sài Gòn (để viết về một thành phố mà dùng tới hai tên, vừa tốn bytes vừa tốn sức suy nghĩ nên dùng tên nào cho phải lẽ. Ðến khi nào bạn thôi càu nhàu hoạnh hoẹ chỉ vì một cái vô bổ như là cái tên?) Vì giống Sài Gòn, làm thế nào nó bói ra được một cục tuyết rơi trong thành phố.

Thế là, mỗi năm gần đến những ngày cuối tháng 12, tôi lại chắt lưỡi mơ ước đến một ngày nào đó tôi đang ngồi trong phòng, nhìn ra ngoài tôi thấy tuyết đang rơi.

Cô bạn Sarinka, nghĩa là cô Sarka nho nhỏ, thức tôi dậy lúc gần sáng, “C., tuyết rơi.” Tôi nhỏm dậy, nhìn ra cửa sổ. Vì còn trong trạng thái mơ mơ màng màng, tôi thấy một tí màu trăng trắng nên bảo, “tao không thấy gì cả,” và nằm lăn quay ra ngủ tiếp. Nửa tiếng sau, tôi tỉnh ngủ hẳn khi nghe tiếng chuông từ một nhà thờ Công Giáo La Mã, cách nhà chắc chừng 10 phút đi bộ. Tôi chồm dậy dòm ra cửa sổ. Tôi trố mắt nhìn những căn nhà gỗ trước mặt phủ một lớp tuyết mỏng trên mái, những bụi cây xanh phủ tuyết, và bông tuyết rỉ rả rớt từ trên trời.

Tôi chạy qua phòng bên réo ủm củ tỏi, “Sarka, tuyết rơi.”

Sarka đang ngồi trên giường. Cô ấy cười mỉm chi cọp và nói, “Giáng Sinh đến rồi. Tao hạnh phúc quá!”

Buồn ơi ta khóc thương thân mình. Dấu khăn tang phủ lễ mình…Tuyết không bao giờ ngưng rơi…(*)

Ơ, tại sao ai viết lời gì thê thảm quá. Tuyết vui chứ lị, đâu có buồn hẩm hiu như thế này. Ồ mà tôi lại quên. Ðây chỉ là ngày tuyết đầu tiên tôi ở một thành phố lạ. Lạ nên vui tít mắt. Có thể đâu đó vài ngày tới, không chừng tôi cũng sẽ ngồi nhắm tịt mắt, khóc rưng rức, cầu trời cho tuyết ngừng rơi.

Sarka và tôi nhờ bà chủ nhà chụp hộ một tấm ảnh trước khi cắp tay nhau ra khỏi nhà. Tôi che cái dù cho cô ấy và chúng tôi như hai con nhện đen thui từ đầu tới đuôi, lũi nhũi leo xuống đồi. Sarka quệt một miếng tuyết và bảo, “đây là tuyết ướt nên chắc sẽ không rơi lâu đâu.”

Tôi bỏ Sarka lại một tiệm bánh để cô ta mua bánh ngọt cho bữa ăn sáng. Còn tôi đi tiếp ngẫm nghĩ đến đôi giày ống cao, những chiếc vớ dài qua đầu gối, mấy cái áo măng tô dày, dài phủ mông che cổ tôi sẽ phải mua trong những ngày sắp tới.

(*) Bai hat “Tuyet roi” loi Viet Pham Duy

Zakopne: Phố núi phố non, cảnh chợ rộn ràng và tôi đi lon ton

Đoàn xe lửa làm tôi nhớ lại ngày đầu tôi đặt chân đến Ba Lan, bạn có nhớ không cái xe cũ rích lọm cọm mà tôi tướng đang bốc cháy ? Suốt tuần qua, cổ và vai tôi đau nhức và bây giờ phải nửa nằm nửa ngồi trên cái ghế cứng ngắt này, ngất ngư thân hình beo béo, lim dim đôi mắt hưu rừng Trường Sơn, và lâu chị chực văng vài câu chửi bậy . Cổ tôi trở nên cứng ngắc khi xe lửa lò dò xịt khói đổ vào trạm ga ở Zakopane. Các bạn có nhớ cái cảm giác đi date lần đầu tiên với một anh chàng hay cô nàng bô giai và xinh gái hết chỗ chê và không biết xử xự ra sao, lẩm bẩm vài ba câu trong họng xong rồi ngồi trân trân ngó nhau không nói một câu và cổ cứng đơ vì không dám xoay trở vặn vọ cái thân hình . Ngồi xe lửa đi Zakopane xong thì cái cổ bị y chang như vậy đó . Đi date thì còn được ăn ngon tuỳ thuộc vào sự hảo tâm của date bạn và lâu lâu mặc dù không biết nói gì, nhưng bạn cũng tranh thủ đá lông nheo vài ba cái với date bạn hay người ngồi bàn phía kia khi date bạn quay hướng khác vặn cổ hay tương tư ẻm hay ảnh nào chung quanh, chứ đi xe lửa tới Zakopane thì bảo đảm bạn ôm bụng đói dài dài . Tôi ngồi xe lửa hơn 6 tiếng đồng hồ, vừa nghe tiếng xe kêu cọt kẹt, tiếng người đàn đúm nhão nhẹt bằng thứ tiếng gì chả hiểu mô tê răng rửa, và xen lẫn đâu đó là tiếng rọt rẹt từ bao tử lép nằm ép trong cái bụng tương đối không nhỏ thiếu đồ ăn từ tối ngày hôm qua .

Lũ bạn nó đã đi Zakopane từ lúc trưa hôm qua, nhưng vì tôi có công chuyện bận nên đành phải ở lại và đợi chuyến xe sáng sớm hôm sau, lúc 3 giờ rưỡi sáng . Tối hôm đó, trước khi mấy đứa con trai còn ở lại đi ra ngoài club chơi tôi có dặn thằng Mohammed vế đánh thức tôi dậy và dẫn tôi ra bến ga . Tụi nó vuốt ve, "Đừng lo tụi tao sẽ về dẫn mày đi! " Tôi an tâm thu xếp quần áo, chiên khoai tây và nấu một bịch cơm to đùng ăn trước khi vác giò lên giường ngủ . Trong giấc ngủ mơ màng, tôi thấy có mấy thằng vô công rồi nghề tối ngày vào club nhìn gái lắc đít quay mông, đang quay bỗng giật mình nhìn đồng hồ vào hò hét bảo nhau chạy về ký túc xá để dắt con mặt mẹt nhà tôi ra ga xe lửa . Yên tâm lắm, yên tâm lắm, tôi bảo tôi .

Thằng Petar và Mohammed gõ cửa phòng tôi lúc 3 giờ rưỡi sáng và la, "dạy mày ơi tụi tao về rước mày nè mày ơi ! " Tôi ngơ ngác đạp mùng mền chiếu gối nhổm dậy mừng húm . Có điều sau khi nhìn đồng hồ xong, tôi muốn nhào tới bàn vớ ổ bánh mỳ tây để lâu ngày không ăn nên thành cứng ngắc phang vào mông đít hai thằng đó sau khi chửi , "dzề giờ này mày còn vác mặt dzề chi mầy!" Tôi mếu máo muốn khóc nhìn mặt hai anh chàng, một anh mặt búng ra sữa, anh kia búng ra cà phê tỉnh bơ, "mày dặn tụi tao về 3 giờ rười!"
"3 giờ rưỡi con khỉ khô mày!" Tôi lẩm bẩm thôi chứ không cho tụi nó nghe vì tôi đây thanh lịch và điềm đạm có thừa, mặt mày bình tĩnh, "không sao hết, cám ơn tụi bay nhiều ."

Ham đi chơi quá nên tôi suýt gào khóc thảm thương, than cho cái số kiếp bẽ bàng bị bạn bè nó gạt . Nhừng thằng bạn tưởng tử tế thế mà chắc bị mấy em Ba Lan mi nhon đớp mất hồn phách nên bỏ rơi con mặt mẹt nằm co ro nơi đất lạ quê người . Tôi leo xuống dưới lầu dưới gọi điện thoại cho Marcin M. nói tôi trễ xe lửa rồi , không gặp nó vào lúc 9 giờ sáng được . Sau khi kỳ kèo xin xỏ nó và mấy đứa kia đợi tôi tới 11 giờ không được, tôi bò lên phòng đánh bịch lên giường ngủ tiếp, ấm a ấm ức mãi .
Nhưng ngủ hoài không ngủ được vì trước khi đến Ba Lan, tôi nhủ thầm rằng tôi sẽ đi leo núi Tatras, tới cái điểm mà Ba Lan, Slovakia, và Ukraina giáp ranh với nhau , mà Tatras nằm trong địa phận Zakopane . Suốt hai tháng qua ở Ba Lan, tối ngày chỉ đi thăm cảnh thành phố, đẹp thì đẹp thật nhưng nhìn riết thì chán bỏ bố rồi . Tôi đã lỡ mất dịp đi tắm biển Baltic ở Gdansk vì tuần đó có cái project chết tiệt không dám xin phép ông boss cho nghỉ ngày thứ sáu và ngày thứ hai, sợ ông giận lên ổng chửi "gourno" thì cho mà ê mặt (gourno = cái đồ thải ra từ động vật đó ), nên nhất định không muốn bỏ lờ một buổi đi chơi ngoài thiên nhiên nữa đâu . Tôi ngồi dậy vẽ vẽ gạch gạch vào cuốn sổ tay tính tóang rằng, "thôi kệ cha nó , nếu như mình không gặp bạn mình thì mình đi cà lê thất thểu một mình vậy, hostel ở đây cũng dễ kiếm và rẻ . Gặp bạn bè thì vui nổ đình nổ đám rồi , nhưng đi một mình thì cũng thú không kém . Nhất định vậy nên 5 giờ rưỡi sáng, tôi vác cái ba lô con chạy cong đui ra ga xe lửa hy vọng bắt kịp chuyến lúc 6 giờ . Tôi đến đó 10 phút trước khi tàu chạy nhưng vì lỡ dại muốn cho chắc ăn nên tôi hỏi đường một anh chàng Ba Lan gần đó nhờ hắn mua vé dùm . Trời hại tui nên cho anh chàng cái tính nhiều lời . Hắn vặn vẹo hỏi tôi đủ thứ chuyện, dắt tôi đi hết cửa sổ này đến cửa sổ kia trước khi phán cho một câu ba phải, "tôi không nghĩ cô kịp chuyến xe đâu cô ạ, nó tới rồi . "
"Bộ nhìn mặt tôi thấy ngu hay sao vậy mà nói vậy, tôi chỉ nhờ mua có mỗi cái vé cho nhanh rồi tôi dọt," tôi nghĩ thầm .

Giờ đành đợi chuyến khác chứ làm sao . Nghĩ cũng ức, mình chỉ có một ước mơ bé nhỏ con con là đi xem núi Tatras mà không xong .

Tiếng đập thình thịch inh tai từ chỗ nối hai toa tàu lại với nhau làm tôi bồn chồn lo lắng, chỉ sợ xe sẽ nổ thành từng mảng . Có lẽ tôi đã bị ám ảnh nặng bởi những vụ bỏ bom nơi công cộng, hơn nữa gần đây nghe thằng Marco nó nói tụi khủng bố đe dọa đặt bom tại ga xe lửa Warsaw . Nhưng Zakopane là một thị trấn hẻo lánh vùng đồi núi, chắc không quan trọng gì trong mưu mô chiến lược của dân làm cách mạng. Và ai lại đi bỏ bom vào những người thôn quê nông dân bao giờ! Mọi người thì ai cũng lên án vấn đề giết người, điều đó là chuyện đương nhiên . Nhưng tôi nghỉ nếu như mà đã phải giết thì nên giết ông bà đầu sỏ, ngồi trong cao ốc chỉ tay năm ngón hay bay bay trên trời trong những chiếc máy bay ngáy pho pho, chớ lũ dân ngu khu đen như chúng tôi thì biết gì đến chuyện tối mật nước non. Chúng tôi chỉ là những người sáng vác quần đi làm tối về tháo quần ngủ, đâu thiết tha gì làm những lá bài trong cuộc đại sát phát vòng quanh trái đất này. Nghĩ vậy nên tôi tin chắc là xe lửa tôi đi sẽ an toàn lắm lắm.

Sau vài ba tháng, tôi tập không chú ý nhiều đến thính giác của tôi và bắt đầu quen với việc sử dụng thị gíac của mình nhiều hơn . Người ta nói đi xe lửa để ngắm cảnh thế nên tôi cũng bắt chước đưa mắt ra cửa sổ ngó tới ngó lui, nhưng ngó hoài chẳng thấy gì cả, cảnh trí ở Ba Lan đã bắt đầu làm tôi chán rồi , chỉ toàn là những ruộng đồng khô không ai chăm bẵm, cây cối gầy guộc đứng rải rác phất phơ cố che đậy đằng sau những gồ đất đen xỉn thỉnh thoảng ướt xũng bởi những vũng nước mưa hay nước thải từ các nhà máy cơ khí gần đó lâu ngày không thoát đi được, những toa xe rỉ sét chứa than nằm bệu rệch chờ người ta tới chở đi, và một khoảng không trống rỗng đang ôm vào lòng những ước mơ một sự hồi sinh của nền kinh tế nơi vùng đất này.

Tôi đã không đi xe lửa chung với các bạn hơn hai tuần rồi và tôi hơi nhớ . Tôi biết là đi trễ gần một ngày như vầy tôi sẽ không có thời gian để mà làm nhiều việc dự tính, nhưng chắc không sao vì tôi chỉ muốn làm quen lại cảm giác đi xe lửa chung mà thôi . Zakopane có lẽ sẽ không sặc sỡ như Krakow, Warsaw hay Wroclaw đâu vì nó là một vùng quê miền núi thô sơ, nhưng mà so sánh Zakopane với các thành phố đó thì hơi khập khiễng thật, thôn quê và thành thị có những cái hay khác nhau.
Tôi bị bệnh mất trí nhớ nên giờ thì tôi quên hết về Zakopane rồi, lúc này ngồi trong phòng bé xíu, tôi chỉ nhớ mang máng một màu nâu đồng nhất thôi. Có lẽ là tôi bị choáng ngợp bởi những chiếc bánh màu gỗ hình túi nhỏ con con làm bằng sữa dê, ăn vào hơi đăng đắng nhưng là lạ; những cái tô, thìa, đũa, muỗng múc canh, cốc uống bia làm bằng gỗ, những cái rổ con với những con chó nhỏ người ta đem ra bán, những con ngựa chở khách da vẹc ni bóng bẩy mập ù, những miếng xúc xích màu nâu đỏ béo ngậy và các mái nhà thờ bằng gỗ thấp lè tè nằm cạnh tháp chuông không bao giờ lên tiếng.
Tôi mua một tấm bản đồ sáu zloty và hai trái chuối cho thêm chất potassium. Tôi để ý rằng mình ăn nhiều chuối hơn thường lệ (điều này không có liên quan gì đến vấn đề tôi tuổi khỉ à nha) Chắc là tôi muốn giữ gìn sức khoẻ. Hơn nữa tôi để ý rằng vị ngọt từ chuối làm đỡ đi bao tử sau nhiều giờ không có nước và đồ ăn. Sau khi điềm chỉ được vị trí của cabin mà bạn tôi đang ở trên bản đồ, tôi an tâm dung dăng dung dẻ tới trung tâm thị trấn. Tôi nhủ tính nếu tôi đi thật nhanh như bị ma đuổi thì tôi vẫn không thể đi bộ ra ngoài hổ sau khi xem núi và quay trở lại trước khi trời tối. Tôi mua vé lấy lift lên đồi đề xem núi Tatras từ phía bên kia. Biết rằng mình không cách nào leo lên cái đỉnh nơi Ba Lan, Slovakia, và Ukraina gặp nhau nữa rồi, nhưng tôi vẫn cứ mơ có một ngày tôi quay trở lại đây vào trèo lên đó thử. Không biết sẽ thấy gì nhưng tôi tin chắc sẽ hùng vỹ lắm.

Khi tôi lên đến đỉnh đồi, tôi đi ngang qua hai thằng bé tóc vàng xinh như Cupid đang đứng dựa vào hàng rào nhìn về phía núi Tatras, thế là tôi hỏi ngay mẹ của chúng chụp dùng tôi tấm hình, đằng sau là núi, bên cạnh là hai thằng nhóc xinh. Tôi đi bộ dần dần lên đỉnh đồi và dừng lại để nhìn xuống đống bằng từ phía Bắc dưới kia. Tôi cảm thấy hơi lành lạnh mặc dù nai nịt gọn gàng. Đã cuối hè rồi và lại ở miền cao, nên Zakopane tuyệt nhiên không có nắng chỉ có tiếng gió lào xào vỗ liên tục vào lá cây tạo nên những tiếng lào rào nhỏ. Thời tiết và phong cảnh nơi đây làm tôi nhớ đến Đà Lạt, một vùng cao nguyên, nơi mà bố mẹ và tôi hay đến chơi nhiều lần. Sau Nha Trang, Đà Lạt là điểm xa nhất về phương Bắc mà tôi tha thẩn ra ngoài địa phận thành phố Hồ Chí Minh. Nghĩ đi nghĩ lại, hình suốt cuộc đời tôi ở Việt Nam, tôi chỉ quanh đi quẩn lại trong thành phố, nghĩ lại mà không hiểu tại sao. Nếu như tôi vẫn còn ở lại thì chắc khả năng địa lý sát thực của tôi chỉ có vậy. Tôi đâu có bao giờ nghĩ mình thuộc loại nay đi mai đó đâu, nhưng khi đụng chuyện rồi thì–chỉ biết cười thôi. Đã từ lâu rồi, tôi bắt đầu để ý đến cái thuyết mà người ta nói về sự suy nghĩ. Mình nghĩ làm sao là mình làm y hệt vậy. Nói thế này thì hơi ngang như cua phải không? Nghe qua quá ư rỗng tuếch thì phải. Dĩ nhiên nghĩ làm sao thì làm vậy. Nhưng mà nếu có điều mình muốn làm mà mình không thể làm vì hệ thống suy nghĩ của mình không cho phép mình làm, lôi ốc vít ra mà vặn và điều chỉnh lại dây não, nghĩ khác đi. Tôi xài búa kềm vày nối lại những đường vận chuyển neuron trong não chục lần rồi, ngộ lắm cơ. Một đôi lần sau đó nhìn lại và thốt lên, “lạy chúa tôi, con cám ơn thượng đế!”
Ngày xưa tôi béo ú à, bụng chứa thức ăn thì ít mà chuyện ruồi bu trọng đại thì nhiều. Tôi gánh tổ quốc yêu quý và những bài học ngàn năm văn hiến mến thương lên vai đấy và vác nó hơn hai thập kỷ, vượt đại dương trùng trùng sóng, mây trời ơi vào đất liền hỡi ơi đến tận cái đất nước kỳ quái ai cũng muốn đến và ai cũng muốn chửi. Nặng quá nên lúc nào tôi cũng đi lặc lè. Tôi cũng mừng rằng bây giờ thì tôi mi nhon hơn trước rồi vì tổ quốc mến yêu và ngàn năm văn hiến ơi, tôi để người ra ngoài vai rồi. Đừng kêu rếu chửi bới tôi nhé! Tôi muốn vác người lên vai lắm nhưng người càng ngày càng to và tôi càng ngày càng nhỏ. Vả lại tôi muốn làm thiên thần. Sở dĩ thiên thần họ bay bay là vìhọ nhẹ tênh tênh à. Đừng cười à nha! Hơn nữa tôi vừa mới phát hiện và bẩm ông già Xa tre và Ca Mu lên làm cố, nên tôi đang thử làm cái trò hai cố này bày ra.

Nãy giờ tôi nói nhảm quá xá xì xằng rồi phải không. Quay trở lại Zakopane nhé?

Tôi ngồi xuống một bậc đá nhìn đồng bằng Chokow trước mặt và nảy ra ý định đi bộ từ từ xuống dưới. Nhưng dựa theo quyển sách hướng dẫn, tôi sẽ phải mất hơn bốn tiếng mới đến được ngôi làng gần nhất và trời bây giờ cũng sắp tối rồi. Thật ra cái nỗi sợ ma khủng khiếp khiến tôi bỏ ý định đó . Tôi nhớ có đo.c đâu rằng nếu mình muốn xóa đi một nỗi sợ hãi nào thì mình nên đối diện với chính nó và cảm thấy rằng chẳng có điều gì phải sợ cả . Tuy nhiên nếu gặp chuyện rủi ro thì nỗi sợ hãi đó sẽ hoàn toàn làm chủ mình. Tôi nghĩ rằng nếu như tôi lò dò đi một mình trong màn đêm hay tại một nơi xa lạ, sự sợ hãi của tôi sẽ tan biến đi, nhưng rốt cuộc rồi tôi không đủ dạn và cóc quan tâm gì mấy đến chuyện tôi có dạn hay là không. Tôi nghĩ mình không nhất thiết phải vượt qua hết các nỗi sợ hãi của mình. Đôi khi có nhiều điều mình cũng nên sợ hãi và kiêng cữ nó. Có một sự khác nhau giữa một bà bác liều và một cậu chàng quả cảm.
Thế là tôi đi đủng đỉnh theo đường mòn trên đồi nhìn ngắm hàng quán hai bên. Tôi đi ngang qua một tiệm bán xúc xích khói bay um lên xùng xục nhìn giống sương nóng. Tôi lấy máy ảnh ra chụp cái lò nướng và ông bà bán hàng, thây kệ họ nhìn tôi quái lạ. Lo gì, tôi là du khách mà lại, nên tôi sẽ cư xử giống hệt vậy.
Thỉnh thoảng tôi liếc về hướng Nam ở bên tay trái và thấy sương trắng càng ngày càng đặc bao phủ dãy núi Tatras.
Giả đò lượn qua lượn lại mấy vòng làm bộ ngắm cảnh, thật ra tôi kiếm cớ ăn hàng. Tôi mua cây cà rem có 30 cent và một lon Sprite cũng bằng giá, lâu lâu lấy tay rờ bụng xem nó có u ra chút nào không. Không thấy động tĩnh gì, tôi an tâm ăn uống tiếp và mơ màng nghĩ tới bữa ăn tối khi tôi gặp bạn tôi. Thế nào rồi cũng khoai tây, thịt heo, cải bắp ngâm chua, nước giải khát xương rồng, và không chừng thì bia Tyskie. Xớ ra xớ rớ một hồi, tôi bắt đâù chán và gọi điện thoại cho Marcin M. xem coi tụi nó có về nhà nghỉ chưa, gọi ba bốn bận không được, tôi đoán chúng nó còn xân xi gì trên núi. Tôi đi ngược lại trên con đường mòn, đi ngang qua cái chỗ tôi chụp hình với hai thằng bé tóc vàng xinh ban chiêù, ngồi phệt xuống cái ghế ghỗ lơ đãng ngó tới ngó lui xem có gì hay ho không. Ngồi khoảng chừng mười lăm phút không thấy động tịnh gì, tôi vác chân lò dò xuống núi

Bãi họp chợ lúc này thí náo nhiệt người qua người lại, tranh tối tranh sáng tôi không còn nhớ ra một khuôn mặt nào cả. Có lẽ vì quanh cảnh lạ, tôi chú ý đến vật vô tri thức màu mè sặc sợ, ngộ nghĩnh xinh xinh hơn là những vẻ mặt không thú vị xa lắc xa lơ, gặp một lần rồi sẽ không bao giờ gặp lại nữa. Thế mới biết, vật chất cho dù vô giá trị đến đâu bao giờ cũng hấp dẫn hơn là con người. Không ca cẩm không cà kè điều gì.

Có một gánh hát xiệc rong người Mông Cổ đang biểu diễn trứơc một nhà hàng sang trọng. Họ mặc trang phục cổ truyền giống như tôi thấy khi xem Ti vi. Cánh đàn ông thì kéo đờn cho hai cô gái lớn hát, còn một đứa con gái útđang uốn éo làm xiếc cho khán giả xem. Thật ngộ, tôi chưa từng thấy người Mông Cổ bao giờ, mà nếu gặp người Mông cổ thì phải gặp ở Mỹ vì dù sao đây cũng là đất nước tứ xứ, không bao giờ đến Ba Lan, một đất nước theo tôi tuyệt đối da trắng. Không biết vì lý do gì mà gánh hát xiệc này lại dừng buổi trình diễn cách vội vàng và hấp tấp dọn đồ. Tôi thấy một lão vận vét sang trọng từ trong nhà hàng đi ra nói nói gì với ông già lớn tuổi, chắc là không cho họ hát nũa. Tôi bỏ hai zloty vào cái nón xin tiền và ông già này cứ cúi đầu “Zanquizen” hoài (phát âm theo tiếng bồi mà, có nghĩa là cám ơn).

Tôi đi ngược lại để quay về trung tâm chợ và đi ngang hai thằng bé đứng xớ rớ giữa đường mỗi đứa giữ dây cột hai con cừu. Ui chu choa, hai con cừu be bé nhìn thấy muốn nựng. Da chúng nó trắng và sủi sủi như bông gòn, móng chân nhìn giống như hai đôi guốc đen nhỏ. Một con có cái miệng đen thui như ai kẻ môi son cho nó, thời trang ra phết! Tôi không biết hai thằng bé đứng đó dem cừu cho người ta ngắm chơi hay là ngắm xong rồi cho tiền tụi nhỏ, chả thấy lon mũ xin tiền gì cả. Hay là cừu nó để bán? Một lúc nữa hai thằng bé được gia nhập bởi một anh chàng đứng tuổi với một con cừu to hơn. Có thể hắn là bố, chú ra chơi với con với cháu hay là thằng tâm thần nào đó bắt cóc hai thằng nhóc này xong rồi đày đọa tụi nhỏ làm kẻ chăn cừu? Sự đời khó lường ai mà biết được! Gần gần hai thằng bé dắt cừu là một ông già làm những bông hồng thủy tinh từ những ống thuỷ tinh sơ sài và một hộp lửa nhỏ. Thiên hạ bu lại mà xem. Thật là lạ, những đoá hồng xinh đẹp có giá trị lại có thể xuất phát từ những ống thủy tinh xấu xi vất đi và một ngọn lửa nhỏ nhoi chỉ chực tắt mỗi khi gió đâu đó. Giữa tiếng trầm trồ hoan hô của người xem, tôi nghe thấy tiếng gà cục tác mà nhìn hoài chả thấy gà đâu. Mãi mới phát hiện ra có một lão rỏm đời kéo một cái dây gì trong lòng bàn tay tạo nên tiếng gà mái giữa một đất nước đầy lợn này.

Tôi gặp lại anh chàng ca sĩ “Alabama quê nhà yêu dấu” , anh chàng mà tôi nhắc tới trong bài viết về Wroclaw và Rob vo*’I tôi tính hỏi anh ta hát bài “Trái tim bằng vàng” của Neil Young. Lần này ban nhạc hùng hậu hẳn ra với một giàn máy, sáu anh nhạc công, và một chị quảng cáo CDs. Giọng anh ta vẫn đặc biệt và khàn to như thế, chỉ khác là bây giờ anh có nhiều khán giả cổ vũ mà thôi. Lúc này tôi lại nhớ đến Sedef vì khi ở Wroclaw, hai chúng tôi dung dăng dung dẻ chạy xem anh này hát.

Tôi lượn qua lượn lại và sau rồi ngồi ịch xuống gốc cây đối diện một nhà hàng Ba Lan để nghe hát. Đây là lần đầu tiên tôi nghe loại nhạc cổ truyền gọi là podhale xuất phát từ miền núi này. Nó lạ thì lạ thôi! Hay trong cái chỗ kỳ kỳ. Lâu lâu anh ca sĩ vói giọng nam cao tuốt luốt uốn éo luyến láy làm tôi muốn nổi da gà. Cái điệu này trong sách họ gọi là “augmented interval” làm tôi tưởng là họ đổi cung đột ngột, nhưng sau Marko nói tôi nghe “agumented interval” có nghĩa là nâng hay giảm nửa nốt thay vì giữ nốt bình thướng (tôi không học nhạc cho ra hồn nên không biết cách nào giải thích nữa, nghĩa là nếu chơi theo cung Đô trưởng đánh “Đô Mi Sol”, augmented interval chắc là “Đô Mi Sol sharp / flat” Cái cáchđổi như vầy làm cho giọng ca sĩ, mỗi khi họ rú lên mình tưởng họ hát sai nhịp. Ôi học hát kiểu này khó quá và đòi hỏi phải có tài thật sự. Nghĩ lại giọng mình coi bộ gian nan. Quên không mua CD nên bây giờ thỉnh thoảng lại tiếc hùi hụi.
Hát xong họ nghỉ giải lao, coi bộ hơi lâu nên tôi đứng dậy đi ngắm phố phường tiếp tục, bước được chưa tới chục bước, tôi đã nge thấy ai đó đang đàn một bài trong bộ “Những điệu nhảy Hungary” của Brahms, thế là tôi ngồi xuống lần nữa và lần túi kiếm tiền xu để cho.

Tôi quay lại chỗ anh chàng ca sĩ Alabama khi nãy để đợi bạn tới. Ngồi trước mặt tôi là hai anh chàng tóc dài ôm đàn gảy ghi ta hát tiếng Ba Lan. Tôi chẳng nghe được gì cả chỉ hai chữ giông giống “dva” và “gourno” nghĩa là “hai” và “cức”. Nghĩ tới nghĩ lui, tôi tin rằng mặc dù ăn bận bụi bất cần đời, nhưng hai anh chàng không dám hát nhạc “hai cức” để xin tiền thiên hạ đâu. Đang hát dữa chừng, có một ông già ở đâu cởi áo chạy ra nhảy hết sức quái đản làm tôi nhớ đến anh chàng Chandler trong “Friends”. Lão nhảy một hồi rồi lão chán lão mặc áo vào quay ra sau khi cúi đầu chào thiên hạ. Cớ một cô dắt một thằng bé đi ngang qua, nó xin xỏ và mẹ nó la nó, tự nhiên tôi hiểu lõm bõm vài chữ, làm nhớ lại cái lúc đầu tiên cái công tắc hiểu tiếng Anh của tôi tự động vặn lên. Tôi nghĩ học tiếng nước ngoài không khó lắm, chỉ cần học cho đúng cách mà thôi và cứ qua nước bản xứ mà ở một thơì gian và suốt ngày đi chơi với con nít. Nói vậy chứ tôi bây giờ lười biếng lắm rồi, không còn thời gian và động lực để mà học cái tiếng vừa khó và không phổ thông như tiếng Ba Lan.

Tôi đi qua nhiều nơi ở đất nước này rồi, nhưng Zakopane là nơi tôi chính thức ngồi xuống và ghi ghi chép chép vào sổ tay. Không phải vì Zakopane đẹp đẽ hơn hay thú vị gì hơn Krakow, Warsaw, Wroclaw đâu mà tại vì tôi mệt và chán rồi không tha thiết ngó tới ngó lui nữa, ngồi ngoài đường không biết làm gì giết thời gian, tôi đành ngoáy ngoáy vài dòng vậy. Không biết sao tôi lại đem Zakopane ra so với những thành phố ở Mỹ và cho rằng chúng không sánh bằng về mặt đặc thù địa phương các trò giải trí ngoài trời. Để tôi về và đi xem San Francisco lại.

Tôi sẽ gặp chúng bạn trong vài phút nữa và thế nào rồi con Sedef và Diren chúng nó sẽ ôm và gõ mỏ vào má t ôi vài phát thấy muốn ngứa.

Trời bây giờ bắt đâù lạnh và tôi ước gì tôi mang theo khăn quàng cổ.

Minsk: Cuộc hành trình vào địa ngục

Răn đe

Khi tôi nói với mấy đứa ở Polstage tôi sẽ đi qua Belarus thăm bạn, thằng Tomek trợn mắt, “Mày đi tới địa ngục mày!” Tôi chẳng biết nói gì hết chỉ lẩm bẩm, “Dzậy hả?”

Khi tôi hỏi mấy đứa Ba Lan tin tức về phương tiện du lịch, thằng Michal, Marcin, và Tomek lắc đầu nói “Không” cùng một lượt trước khi đập tắt hết sự hứng khởi của tôi.

“Mày có muốn tới nơi nào mà mày không biết ngôn ngữ địa phương không? Nơi đó không an toàn đâu; tụi du đẵng sẽ giựt đồ mày, cảnh sát ở đó sẽ gây khó dễ cho mày. Mày biết sự hiềm khích giữa Mỹ và cộng sản như thế nào. Mày vừa mới nói mày không muốn đi qua Ukraina vì nó không bảo đảm. Trời đất ơi, Belarus còn tệ hơn vậy nhiều.”

Không để tôi trả lời trả vốn, Marcin nói tiếp:

“Mày thấy có sự khác biệt hẳn giữa Mỹ và Ba Lan không? Tưởng tượng nhiều hơn như vậy giữa đây và Belarus.”

Tụi nó chẳng có ác ý gì, chỉ vì muốn giúp tôi.

Quỷ tha ma bắt !

Vụ khủng bố bên Nga chả giúp ích gì cả. Khả năng áng chừng về khoảng cách địa lý của tôi càng làm cho vấn đề tệ hơn khi tôi ngồi nghĩ, “Zê xu ma lạy chúa tôi, làng đó ở Nga, Nga và Belarus thuộc Liên Xô cũ, vậy là hai nơi gần nhau.” Tôi bám lấy cái suy nghĩ ngu xuẩn này ngay cả sau khi tôi nhìn vào bản đồ mấy lần. Thường thường thì tôi ít sợ hãi vẩn vơ, nhưng lúc đó tôi đã nhiều lần tự hỏi bản thân mình rằng đi qua đó chơi có đáng không sau khi đã nghe qua nhiều lời khuyên can của những người sống trong khu vực này. Một hai lần, tôi đem sự khủng bố ở Nga là một điềm ám chỉ rằng tôi không nên đi, nhưng cuối cùng rôi tôi vác ba lô nhỏ xíu tọng hai bộ đồ và một cái quần soọc (điên rồi) nghĩ tới đâu thì tới. Bây giờ nghĩ lại, tôi không biết có phải đó là tính ngang như cua của mình không, mày nói không, tao nói có; niềm mong muốn gặp lại bạn sau một năm, hay là cảm thấy tội lỗi trả quá nhiều tiền xin Visa vào Belarus.

Thây kệ bà nó!

Xe lửa Ba Lan

Tôi rời khỏi Gliwice vào lúc 4 giờ chiều và sẽ đến Minsk 8 giờ sáng mai. Michal dặn tôi rằng tôi chỉ đổi xe lửa 2 lần. Một lần ở Katowice và một lần ở Warsaw. Từ Warsaw, tôi sẽ bắt chuyến Mat cơ va chạy xuốt và hỏi người soát vé chỉ chỗ ngủ. “Quá dễ!” Tôi nhủ thầm.

Tôi đến Warsaw vào lúc 9 giờ đêm, hoàn toàn vui vẻ chỉ phiền một tý là chân và lưng hơi bị ê ê vì ngồi lâu quá và không duỗi cẳng bẻ lưng gì được. Tôi lượn qua lượn lại nơi ga xe, nhìn ngưòi ta và mấy cái dòng chữ bằng tiếng Ba Lan trên mấy tờ báo. Lúc này cái núm vặn tò mò của tôi quay tuốt luốt xuống zê rô vì tôi đã đến đây tháng trước với bạn, đông hơn nên vui hơn nhiều và nhìn ngó cũng mệt rồi. Xe lửa cuối cùng rồi cũng tới sau khi trễ hơn 20 phút. Tôi cũng bắt chước người ta xếp hàng chờ lên xe. Cuối cùng rồi cũng đến lượt mình, tôi chìa vé cho ông xoát vé già. Lão này dòm dòm hồi lắc đầu đưa tay ra hiệu cho người khác. Tôi bước ra khỏi hàng nghĩ chắc chưa tới phiên mình, lão đang kiểm tra vé hạng đầu. Hết người rồi, tôi chìa vé cho hắn xem và hắn lắc đầu bảo không được. Nếu như mọi lần tôi đã cố moi óc lõm bỏm vài chữ tiếng địa phương, nhưng bây giờ thì bà cua đây bắt đầu hoảng, chọc tiếng Mỹ ra mọi hướng năn nỉ lão cho lên xe. Không được, thế là tôi vớ ngay một anh chàng ra vẻ là sinh viên nhờ giúp sau khi chạy tới chạy lui hỏi hết người này người khác, “các anh các chị, biết nói tiếng Anh không?”

Giờ tôi mới biết, vé tôi có 23 Euros thôi trong khi giá vé của chuyến tàu này la 35 Euros. Lão già bắt tôi phải trả trọn 35 Euros thay vì 12. Có ngu không sao trả! Mà nếu có ngu thì tiền đào đâu ra mà trả. Tin tường rằng mọi chi phí đã được thanh toán hết, tôi mang theo vỏn vẻn có 20 Zloties ( 1 euro= 4.X zloties) đễ mua đồ ăn bánh trái dọc đường. Ai khùng rinh theo đô la hay euros trong túi. Tiền đô la tôi đã hết sạch tuần đầu tiên đặt chân đến Ba Lan. Mà nếu tôi chấp nhận ngu, chạy ra ATM rút tiền đưa cho lão để hắn cho mình lên xe thì cũng không kịp vì xe bắt đầu chuyển bánh và lão già mặt nhìn muốn quýnh vẫy vẫy ta ra hiệu người la lên xe.

Mặc dù với cái thói tỉnh bơ như sáo sậu, tin rằng mình sẽ giải quyết được vấn đề không nên lo, tôi nổi cơn khùng tới hơn 15 phút và tính mua quách cái vé về lại Gliwice cho rồi, khỏi lo lắng nữa. Nhiều khi tôi phải công nhận rằng tôi không quen bị khó chịu. Hoặc là tôi tiếp tục và xử xự tệ lậu hay là tôi vất hết mọi thứ và bỏ đi. Cái kiểu cách trẻ con này đã đập tôi bầm dập không biết bao nhiêu bận. Phải tìm cách khác thôi.

Tức quá, tôi văng miểng tứ lung tung. Ði chết đi mày !

Tuy nhiên tôi sẽ bỏ qua những chi tiết từ lúc này cho tới khi tôi ngồi trên xe lửa qua Minsk vì tôi muốn dùng vào một bài khác. Muốn biết hả? Hãy đợi đấy!

Ði Minsk

Nếu như ngay từ ban đầu tôi ở Tây Âu, đầu tôi đã không đau nhiều như vậy do phải cài đặt nhiều khái niệm và hình ảnh về “Châu Âu” của tôi. Châu Âu trong tư tưởng là một bản sao y khuôn của Hoa Kỳ và là những bức hình thời niên thiếu nẳm sâu trong ký ức về Paris, về Rome, hay về Viên. Châu Âu lộng lẫy. Châu Âu kiêu kỳ. Châu Âu lãng mạn. Và Châu Âu uyên bác. Ðối với tôi, nó là một giai cấp Mỹ vui tính và đài các.

Tôi rất hứng khởi được đi du lịch bằng xe lửa vì tôi hy vọng sẽ thấy đồi núi xa xa che phủ bởi những lớp sương trắng, những bờ hồ cam bạc óng ánh, những bờ biển và những đám cây xanh nhất để rồi tôi phải thốt lên, “ồ!”

Ðau đầu quá!

Chuyến tàu Warsaw-St. Petersburg đưa tôi đi qua những cảnh sắc kiệt quệ nhất từ ngày tôi rời khỏi Việt Nam. Không có núi vì đường rầy xe lửa đặt nơi vùng thấp. Lâu lâu tôi thấy những ngọn đồi phơi bụng cháy ra và nằm lây lất đó trong lãng quên. Không có biển cũng không có hồ, chỉ có một vài trũng nước đen thui vì bụi đất lấp loáng dưới những tia nắng, dù đã cuối hè, vẫn còn gay gắt lắm. Cây cối hai bên đường xem ra cũng an ủi phần nào vì lá cây trở nên xanh thẫm sau cơn mưa, nhìn cũng man mát. Ra khỏi địa phận Ba Lan đi vào Belarus, quang cảnh biến đổi nhanh hơn và tối hơn. Nếu như tôi nghĩ ruộng đồng nhà cửa ở Ba Lan điêu tàn, đen đúa, xập xệ bao nhiêu thì Belarus còn tệ hơn gấp mấy lần. Tôi đi qua không biết bao nhiêu những khu nhà bỏ hoang, vôi tróc ra lởm chởm, tường mái lổm chổm nhựng lỗ to cũng bằng trái bưởi, có khi trái dưa hấu. Những thân củi gỗ chặt không đồng đều nằm lây lất khắp nơi. Mà nếu như không ai ở nơi này, vậy thì củi gỗ ở đâu ra?

Ngộ lắm, khi đi xe lửa với bạn thì hớn ha hớn hở vui tâng tâng như con nít. Nhưng không hiều sao khi tôi bước vào một toa đầy ông già bà già, ngồi ghế gỗ thay vì ghế da hay ghế nệm, nhìn ra ngoài thấy toàn là những gì không đáng thấy, tôi mỉm cười.

Toa xe rộng và dài hơn nhiều xo với xe lửa đi trong Ba Lan. Có lẽ tại vì ghế ghỗ rẻ chăng và để chứa càng nhiều càng tốt những con người chẳng quan tâm nhiều đến rộng hẹp, đẹp xấu, gỗ nệm.

Ông già ngồi trước mặt tôi ôm bên mình một bao thịt. Sau khi an tọa rồi, ông ta lấy những bịch thịt trong bao ra nâng niu và lau kỹ càng lắm. Tôi để ý xem khi nào thì ông dừng, nhưng sau khi lau hết thịt xong ông ta lau chúng lại một lần nữa. Tôi nói với người đàn ông đứng tuổi ngồi cùng dãy ghế rằng tôi đi đến Minsk và muốn biết khi nào thì đổi xe; họ chỉ bảo tôi tận tường. Haha bằng tiếng Ba Lan pha lẫn tiếng Anh.

Ðến Brest, nơi tôi phải đồi tàu, ông già lau thịt hồ hởi khoác tay ra hiệu tôi đứng lên và la lớn, “tu” nghĩa là “đây.” Bước ra khỏi xe, tôi thấy một cảnh tưởng tếu lâm lần đầu tiên tôi thấy trong cuộc đời. Các ông, các bà, các cô người nào ngừơ nấy tay ai cũng cầm một hoặc hai bao ny lôn đen, chắc là thức ăn, chạy ào ào từ khắp mọi nơi đến chỗ kiểm tra giấy thông hành như bị chó rượt. Xoát xong rồi, họ chạy ào ào đi. Tôi kịp nhìn thấy một bịch thịt nhô ra từ phía trên một bao đen của một người nào đó.

Tôi chạy xuôi chạy ngược tìm tàu đi Minsk, quýu chân vì sợ lỡ chuyến. Bị ngồi ghế gỗ tiếp tục.

Bây giờ thì người tôi ngứa ngáy khó chịu, chỉ muốn tắm. Không dám đi rửa mặt vì đi vào toa lét là muốn buồn nôn. Ðến lúc này tôi mới cảm nhận được sự đau khổ của ngưởi ngồi trên ghế ghỗ 6,7 tiếng đồng hồ. Cũng may là một mình một ghế . Hết xí quách rồi, tôi nằm lăn quay ra trên ghế ngủ, kệ cha thằng nào muốn lấy ba lô bà.

Người Belarus

Năm ngoái, khi chúng tôi tán gẫu về nhà cửa ở Minks, con Tanya xớn xác giải thích.

“Tao ở thành phố lớn, hộ nhỏ. Masha thành phố lớn, hộ lớn. Sasha thành phố nhỏ nhà lớn. Còn Inna thành phố nhỏ, hộ cũng nhỏ luôn.”

Ðúng là một bài tóan chuẩn.

Trước vài ngày lên xe lửa, tụi nó viết email báo cho tôi, “tụi tao bàn bạc và quyết định mày sẽ ở thành phố lớn hộ nhỏ.” Gia đinh Masha nằm nơi ngọai ô cách trung tâm thành phố khoảng 30 phút đi xe buýt. Hình như ai ở đây cũng ở chung cư và phòng nhỏ hơn xo với apartment ở Mỹ nhiều. Như khi tôi vào phòng con Tanya, tôi không biềt tôi vào nhà kho hay là phòng ngủ vì nhìn hoài không thấy giường đâu. Mãi nhờ nó chỉ, tôi mới thấy cái giường nó nằm khuất sau một cái tủ sách để vô trật tự ngay giữa phòng. Một cái đàn piano nằm ngay cửa ra vào và được giùng như một cái bàn để chưng hoa, ảnh, và đổ trang trí. Muốn bước qua phòng nó tôi phải đi xuyên qua phòng của ba mẹ nó, nhìn giống phòng khách hơn. vì tụi tôi nhân lúc ông bà vắng nhà mua đồ ăn đồ uống và làm rơi vãi lung tung cạnh cái ghế giường của họ.

Căn hộ của Masha thì rộng hơn một chút và thơ mông hơn nằm trên lầu ba trông ra một khu rừng nhỏ đằng sau nhà. Cái balcony bằng gỗ không rộng lắm chỉ đủ chứa hai cái ghế để quần áo khô, đồ đạc dư không muốn vứt, hai cái dây treo quần áo, và mấy trái dưa. Mỗi tối, trước khi đi ngủ tôi đem bộ quần áo mặc trong ngày ra ngoài phơi để sáng mai mặc lại và đứng hít thở không khí khoảng năm mười phút. Im lặng lắm tôi có thể nghe được tiếng u u trong tai tôi.

Ở đây tôi nằm xuống là ngủ ngay, không giống như ở những nơi khác tôi cứ phải cựa mình mẩy tay chân, mắt nhìn thao láo chung quanh mãi tới hơn tiềng đồng hồ sau.

Mặt trời đã hé hé lên khi tôi bị dựng đầu dậy bởi con Masha và lò dò lết ra ngoài lấy quần áo phơi ban tối. Không lạnh mấy, tôi chỉ hơi rùn mình một tý mà thôi.

Bố Masha dạy về Pháp Luật và Hình Sự ở một trường đại học gần nhà. Ông ta cười suốt ngày và tối tối ngồi ráng nói chuyện với tôi bằng tiếng Anh. Tôi ráng moi nát óc rặn một vài tiếng Ba Lan sau khi tôi phát hiện rằng cách phát âm của tiếng Ba Lan và Belarus hơi giống nhau.

Cũng không có gì lạ bởi vì chúng cùng thuộc nhóm ngôn ngữ Slavic mà đại diện cho Tây Slavic là Ba Lan, Czech, Slovakia; Ðông Slavic, khối Liên Xô cũ; và Nam Slavic, khối Nam Tư cũ gồmThiên Chúa Giáo Croatia và Slovenia, Hồi Giáo Bosnia và Hercegovina, Chính Thống Giáo Serb-Montegro và Macedonia (Yugoslavia có nghĩa là phí nam của Slavic).

Mẹ của Masha làm thư ký cho một công ty ở cùng thành phố và là người trong bốn ngày vỗ bụng tôi no. Bà nhìn hiền queo nấu nướng và thỉnh thoảng hỏi tôi vài câu qua Masha. Em nó học sinh vật học và đi làm thêm ngoài giờ học thu thập cây hoa cỏ ở trong khu rừng nhỏ. Từ lúc tôi tới cho đến ngày tôi đi, con bé không mở miệng một lần chỉ trừ khi nó muốn nói chuyện với ba mẹ và chị nó. Nó cứ nhìn tôi trừng trừng không bao giờ cười ngay cả khi tôi gợi chuyện. Nhìn nó tôi nhớ đến tôi ngày xưa cũng giống y hệt như vậy. Ngậm miệng chặt còn hơn sò huyết sắp bị người ta nảy ra ăn. Mặt thì lúc nào cũng như là đi đưa đám đến nỗi mẹ phải bảo, “Mặt mày chù ụ vậy, tao với bố mày làm ăn không có nên! Người ta lại bảo bố mẹ bỏ bê mày.” Bây giờ hả, tôi nói xưng nói xỉa như sắp bị ai nuốt lơì, nhanh chỉ thua xe lửa. Còn mặt thì tùy, lúc thì như mới đi đám cưới, nhưng nhiều lúc cũng còn giống như đi đám ma.

Gia đình nó sống rất kỷ luật. Sáng nào nó cũng đánh thức tôi dậy lúc 6 giờ, giọn dường, xếp nó lại thành cái ghế, làm vệ sinh và ăn điểm tâm mẹ nó chuẩn bị. Bố nó và em nó đã ra khỏi nhà rồi, chỉ còn lại mẹ nó, nó, và tôi cùng với con chó nhỏ hơi ngu ngu vì gặp ai cũng sủa nhưng không phải biết khi thấy ai ăn dưa hấu là chạy tới ngóng và chén tuốt luốt hết những miếng dưa hấu mà mình cho.

Ở đây bốn ngày, tôi không tốn tiền nhiều cho việc ăn uống. Ngày nào cũng được ăn đồ má nấu ba bận. Sáng thì ăn bánh mì chiên bơ với phô mai nướng và cá mặn. Mặn giống như là ai chà xát thêm mấy lớp muối. Ðây là một trong những món ăn tiêu biểu của người thuộc Liên Xô cũ thì phải. Con Mariana, người Ukraina, lúc nấu nướng đồ ăn, cũng cho vào đó mấy lát cá mặn chát. Con Steva, người Nga, cũng vậy.

Mẹ Masha nấu món cơm trộn với cà rốt, ớt chuông và nhiều loại rau khác tôi không phân biệt được ví nát quá. Ăn hơi khác vị nhưng ngon phải biết. Bữa ăn nào cũng kèm theo trà và đồ ngọt, phần nhiều là kẹo sô cô la. Nếu tôi biêt vậy, tôi đã rinh sô cô la ở Ba Lan làm quà biếu rồi. Kẹo ở đó ngon và rẻ chán, chỉ có chưa tới mấy chục cent. Ngồi tán gẫu với Masha, tôi biết được rằng món bánh khoai tây tuyệt cú mèo tôi ăn ở vùng núi Bagoria, Ba Lan là một món ăn truyền thống của người Belarus. Chỉ tiếc là tôi ở đó hơi ngắn, nếu không chúng tôi đã có thề ngồi nướng bánh khoai tây vào chiều thứ bảy.

Buổi tối thì chúng tôi uống một ly rượu đỏ kèm với thức ăn và thoải mái hơn vì không phải hốc tốc như ban sáng. Bây giờ thì tôi đã quá quen với cái kiểu uống rượu bia của người Châu Âu rồi nên tôi không còn ngạc nhiên nữa khi thấy từ lớn chí bé uống rượu bia tỉnh bơ như mình uống nước ngọt.

Một chút về rượu bia

Nếu như dân Ái Nhĩ Lan thay mặt cho Tây Âu chiếm danh hiệu đê nhât “tửu” nhân, thì cả hết khối Ðông Âu, đặc biệt là dân Liên Xô viết, mà tiêu biểu là Ukraina, lãnh trọn huy chương nhất nhì ba tư. Thanh niên Ðông Âu chuộng bia và Vodka neat thì phải (neat có nghĩa là uống suông không cần phải pha thêm với các loại rượu nhẹ hơn) Bia Mỹ so với bia Ðông Âu thì chả hơn gì nước giải khát. Nồng độ của Budweiser cao lắm là khoảng 2.5% so với 5% hay 6% ở Ba Lan, 7% ở Belarus, 12% khi qua tới Slovakia. Tôi có bao giờ uống bia đâu và lúc nào cũng thắc mắc xem bia có cái quái gì mà thiên hạ ném tiền qua cửa sổ như những chai bia mà họ mua, nhiều lúc không uống hết, được quăng xuống ống rác. Lúc trước, tôi hơi có vấn đề này, mà đối với tôi, cái gì mà tôi chả có vấn đề, với cái kiểu suy nghĩ hẹp hòi, tôi ép mình vào những định kiến siêu bảo thủ, nhìn ngó người này, phê bình người khácvà đôi khi tự hào hơi quá mức về sự nền nết gia giáo hão của mình. Giời ạ!

Nghĩ đi nghĩ lại, đó là một cách suy nghĩ lố bịch nhố nhăng. Không thể nào phát xén một cá nhân chỉ dựa trên một số hành động đơn lẻ nếu như hoàn toàn mù tịt về tư tưởng sống của cá nhân đó. Thật là sai lầm khi mà cho rằng chỉ có một tư tưởng sống mà thôi. Và điên rồ hơn nữa khi tin rằng đó là tư tưởng sống của mình.

Giời ạ! Tôi đã đi quá xa phạm vi nói chuyện về đời sống và người Belarus.

Chuyện linh tinh

Xe buýt

Tôi không thể nhớ hết bao nhiêu bận tôi bị kẹp bánh mì giữa một cái mông to tổ chảng và một cái bụng bia lớn không kém trên xe buýt chỉ đủ sức chứa khoảng chừng 30 người mà tôi đếm không dưới sáu chục người. Xe buýt cũ không sang trọng như những nước khác và đôi lúc tôi cảm thấy xe sắp lật mỗi khi nó phải quẹo cua trên những con đường vòng quanh núi. Nói thật, xe mà lật, thương tật do người đè người chắc lên tới tỷ lệ 100%. Chúng tôi chả nói được gì vì lo bám lấy thanh sắt cho khỏi ngã và lo thở phì phò vì hơi người nóng càng lúc không chịu nổi. Có một lần tại trạm xe buýt, chúng tôi đứng sau một bà già hơi không ốm tý nào cố gắng leo lên xe nhưng không được. Con Masha đứng ngay đó vột đưa bàn tay ra nhỏ xíu bám cái mông bà và đẩy bà ta lên. Tôi nhịn cười không nổi đứng cười ha hả và nhắc chuyên này với tất các bạn tôi gặp sau đó. Tôi thật sự không cười Masha mà cười hành động tự nhiên trẻ con của nó, nhưng hình như nó hiểu lầm mặt đỏ lên phân trần, “Tao chỉ muốn giúp thôi mà!”

Tổng thống

Khi tối xe buýt không còn đông nữa, chúng tôi có dịp ngồi xuống thoải mái hơn nói xằng nói bậy. Tanya và Masha ngồi diễu tổng thống của nó, ông Alexander Lukashenko,

“Mày nghĩ xem, tổng thống nước người ta là ông này bà nọ, còn tổng thống nước tao ra lò từ ngành nông nghiệp, không được người Châu Âu coi trọng.”

Bởi vì thế, nông nghiệp có tầm rất quan trọng trong nền kinh tế Belarus, lớn hơn cả công nghiệp. Ðiều này thể hiện rõ qua hình cây lúa trên lá cờ của Belarus.

Tụi bạn tôi nó phàn nàn, “thời buổi này mà lại coi trọng nông nghiệp có mà chết.”

Ông Lukas này bây giờ đang muốn thay đổi bản hiến pháp cho phép ông ta quyền được làm tồng thống thêm một nhiệm kỳ nữa. (tôi nghĩ đây mới là lý do chính mà ông không được sự ủng hộ của Châu Âu.)

Cảnh sát

Sasha làm việc bán thời gian cho một tờ báo địa phương nhỏ. Năm ngoái sau khi làm ở công viên quốc gia, cô nàng viết một bài báo tường thuật lại về đời sống nơi đó, trong đó nhắc đến tôi::cười khoái trá. Lúc này hắn vừa viết xong một bài về tội phạm và phải đem tờ báo tới đồn cảnh sát để họ kiểm tra lại tin tức trước khi đang báo.

Thật là buồn cười, cảnh sát là một trong những từ tôi sợ nhất trước khi đi Belarus, mà bây giờ lại chui vô một nơi đầy nhóc cảnh sát. Một anh chàng cảnh sát mà tôi quên tên rồi hỏi tôi về cuộc sống và cảnh sát ở Mỹ, nhất là tiền lương của họ. Tôi ái ngại lắm không muốn nói ra, chỉ đưa ra đại khá con số 40 ngàn vì trước đó tôi được biết lương cảnh sát trung bình chỉ trên dưới 300 đô la. Nên tôi nói thêm là cảnh sát Mỹ bị người dân ghét lắm bởi vì họ không thích cái gì dính dáng tới chính quyền. Tôi hỏi xem Minsk có nhiều phạm pháp bắn giết nhau nhiều như ở Mỹ không thì được biết phần lớn người ta chết vì bị đâm hay bị đập chết. Tôi có hỏi anh ta nếu như sau này anh sang Mỹ chơi nhưng anh lắc đầu nói rằng điều này gần như là không thể. Lúc đầu thì tôi tưởng rằng anh gặp khó khăn từ Mỹ giống như phần nhiều các nước Ðông Âu khác và Thổ, nhưng được anh giải thích là vì anh có quá nhiều thông tinh về chính quyền, nhà nước sẽ không cho anh đi.

Tôi rất ngạc nhiên không bị trở ngại gì hết sau khi bị răn đe đủ mọi thứ trước khi đi và đọc tin tức về du lịch ở các nước thuộc Liên Xô cũ. Cũng có thể sau này tôi sẽ bị phiền phức khi tôi đến Nga hay các nước khác, nhưng vào lúc này tôi cảm thấy hài lòng.

Thanh thiếu niên

Sinh viên được nhà nước trợ cấp 30 đô la một tháng. Cho phần lớn, đây là nguồn thu nhập duy nhất ngoài tiền viện trợ từ gia đình. Hầu hết đứa nào cũng có điện thoại cầm tay, chi phí đã lên hết 10 đô la. Quần áo ở đây khá đắt đỏ, áo thun và quần jeans không dưới 20 đô và những bộ đầm váy sang trọng khác mắc như ở Mỹ với bảng giá tầm cỡ gần 100 đô.

Giống như những cô láng giềng Ba Lan, các nàng Belarus xinh đẹp và thời trang lắm. Các chị bận áo thun trông thật sang và những cái quần tây mới với những đôi giày cao ghót óng ánh đủ màu, không ai đi ba ta nhìn cứ giống dân New York. Tụi đây chuộng màu chói lọi, càng chói càng mốt. Tôi đi nhìn hiệu trưng bày quần áo mà nhớ lại Mariana khi nó mang qua nào là quần tím, quần vàng, áo cam.

Tôi đem chuyện giá cả quần áo ra nói với Sasha và nó tắc lưỡi, “đó là một cái ảo tưởng buồn, mấy đứa con gái đó bận những bộ quần áo tụi nó không có tiền mua, chắc là phải lạy lục bố mẹ lắm.”

Sống không có nhiều thú tiêu khiển thì đôi khi bị lâm vào tình cảnh mua sắm quần áo vì đi sắm sửa cũng cò thể coi là một niềm vui của mình. Khổ một cái nữa là con gái đàn bà phụ nữ bị áp lực nhiều hơn đàn ông trong vấn đề chưng diện. Có bao giờ thấy một chị lòe loẹt cạnh một anh bảnh bao chưa? Nói vậy thì nói vậy thôi chứ ngày mai hay là đến cuối tuần, thế nào tôi cũng ra tiệm rinh vài bộ về mặc thay đổi.

Trên xe buýt đi từ thành phố về ký túc xá nơi nó ở, Sasha kể cho tôi ý định sang Mỹ học. Chị nó đang ở Wichita Fall, Texas muốn em sang cho có người thân ở bên cạnh. Chị nó là sinh viên du học lấy chồng và ở luôn tại đây. Nó lo lắng vì sợ nó sẽ phải làm lại từ đầu, khả năng Anh ngữ không giỏi, và theo ngành báo chí, một nghề không giúp ích gì khi qua Mỹ. Nó lo rằng nó sẽ phải làm McDonnal suốt đòi ở đó. Tôi phải trấn an nó đem biết bao nhiêu các bạn và các người Việt khác tôi biết sang Mỹ lớn tuổi hơn như vẫy nữa và họ vẫn sống tốt thôi. Có lẽ nó lo cũng phải vì phần nhiều bạn bé nó khi sang đây làm việc, tụi nó chẳng có gì khác hơn là làm bồi bàn hoặc là bán ở McDonnal. Chính nó cũng vậy. Sau khi làm xong ở trại hè, chị ta đi xe buýt Grey Hound qua Wichita Fall một tháng làm bất hợp pháp lấy tiền dưới bàn cho một nhà hàng Mễ. Tôi trợn mắt la lớn “cái gì” khi tôi biết người ta trả cho nó 2.5 đô một giờ. Trời, bóc lột con người ta thì cũng vừa phải thôi. J. mà biết được, thế nào anh chàng cũng nhảy dựng đứng lên và đòi đem họ ra nói chuyện. Vậy mà nó cũng mang về nước được 800 đô la, ba bốn tháng lương trung binh của nước nó.

Tôi không nhớ tôi có nói cho Sasha không chứ dưới mắt tôi tôi ái mộ nó lắm. Chỉ mới 19 tuổi còn quá trẻ, rất xinh, tham vọng, có tài, chỉ có điều hơi ướt át lãng mạn một chút, đất nước Belarus quá bé nhỏ cho sự vươn lên của cô.

Tôi về nước vài ngày thì nhận được email của Sasha nói với tôi nó sẽ xúc tiến việc đi qua Mỹ.

Nhưng Sasha có lẽ là một trong những trường hợp thành công hiếm hoi trong biết bao nhiêu đứa con gái Belarus ước mơ được đặt chân đến Mỹ mà không được vì không có người quen thân. Một đứa bạn thân của Sasha qua Mỹ làm mùa hè quyết định bỏ học và ở lại luôn dự định tìm việc làm và học tiếp.

“Nhưng nó không có thẻ căn cước và không có ai ở đây?” Tôi nói.

“Ðúng vậy, tao cũng nói với nó như vậy,” Sasha lắc đầu, “nó học giỏi lắm mày ạ.”

Năm ngoái khi một lũ lâu la đến nhà tôi xin ngủ, H. nhìn và nó, “không tin là ba mẹ tụi nó lại cho qua tuốt đây làm. Bố mẹ Việt Nam làm gì có chuyện ấy.”

Tôi đi lòng vòng thành phố với Sasha, Tanya, và Masha chỉ thiếu Inna, lúc này không biết ở nơi nào bên Mỹ chắc đang làm ở một tiệm McDonald.

 

 

[b]Hieu khach[/b]

Nói thật tôi cũng không thân mấy đứa này nhiều cho lằm khi ở trại, tôi chỉ đế ý đến tụi này nhiều hơn là người khác bởi vì tụi nó là người nước ngoài. Thói chuộng ngoại khiến tôi tò mò vậy thôi. Tôi cũng không mong đợi gì nhiều khi đi đến đây bởi vì ai cũng nói chả có gì xem cả. Nhưng có một điều Tomek nói, “Họ nghèo nhưng họ hiếu khách lắm, họ sẵn sàng móc đồ ăn từ trong miệng cho mày ăn.”

Không, người Belarus hiếu khác thật đấy nhưng họ không móc đồ ăn từ trong miệng ra vì làm như vậy mất vệ sinh quá và tôi không dám ăn đâu.

Mang tiếng là dân mang đô la trong túi, tôi gần như không phải trả đồng nào cả ngoại trừ tiến xe lửa. Tụi nó giận lắm nếu như lăm le xòe tiền ra, “mày là khách!” Có là trái khóay không khi mấy con 18, 19 tuổi chăm lo cho một con già đầu hai mươi mấy, mua chuối, mua bánh mì, sữa, kem, vé xem hát.

[i]Cũng có lẽ là số tôi lù khù có hằng hằ sa số kẻ thẳng lưng không gù độ mạng . Hoặc là tôi có cái mặt dệ dụ người nên khi du lịch, người quen, hơi quen, và cả người lạ hoắc, gặp cũng có cái cảm giác là phải chăm chút tôi không thôi tội lỗi với thượng đế. Hoặc là tôi quá “ranh” biết lựa người mà gửi gắm tấm thân. [/i]

 

Có lẽ người đọc cho là tôi ca tụng sự hiếu khách của người Belarus quá đỗi vì nếu nói tới sự hiếu khách, thì người Việt mình có thừa. Tôi quá rõ điều này vì tôi đã sinh ra và trải qua gần hết thời thiếu niên của tôi ở đó, đáng lẽ ra tôi không nên ngạc nhiên lắm với sự hiếu khách và không nên hết lời về nó như vậy. Nhưng tôi sống ở Mỹ gần mười năm và dần dà quen đi với thói, “Mày là khách tao, nhưng điều này sẽ chấm dứt ở đây.” Khách với gia đình Mỹ thì cũng như một người nào đó thôi không hơn không kém. Như Martina kể cho tôi chuyện nó đuợc mời lại nhà một đứa bạn J. làm viêc chung trong trại. Ngủ đêm và sáng ăn cereal. Ăn xong J. hỏi mấy đứa khách trả 1 đô mỗi đứa cho tiền cereal. Kề xong cô nàng chỉ biết lắc đầu.

Mặc dù là một đất nước với nhiều sắc dân, nhưng Mỹ dù gì vẫn là một đất nước của người da trắng đẫm đầy quan điểm sống của họ. Trong đầu tôi, người Châu Âu là da trắng, người Belarus là Châu Âu, suy ra người Belarus là như thế.

 

Sở dĩ tôi cứ lập đi lập lại vấn đề này vì tôi đôi cảm thấy tội lỗi khi nhớ lại cách cư xử của người Mỹ với Inna. Nó bị đem ra chê vì nó keo không chịu xài tiền và ăn đồ ăn trong tủ lạnh không chịu trả lại.

“Mày biết không, bên nước tao khách không phải trả tiền cho thức ăn,” nó nói (bây giờ thì tôi rõ rồi.) “Tại sao không ăn ở McDonald. Tại sao lại bắt tao ăn nhà hàng sang trọng, tao đầu cần ăn đồ ăn đắt tiền. Tao chỉ muốn nhìn thế giới thôi.”

“Tao biết, nếu như mày đến nhà tao hay đến nước tao, mày không lo gì cả,” tôi nói.

“Nhưng nói cho Inna biết rằng đây là nước Mỹ, không phải là Belarus.” Người đó nói, “Ðây là thành phố đắt đỏ mà.”

Lời kết

Nếu như ai mà nguyền rủa bạn xuống địa ngục, thì cười khẩy nhé vì xuống đó rồi bạn sẽ có một thời gian vui bạn ạ. Bạn sẽ được uống Vodka thả giàn, ăn bánh khoai tây ngon hết chỗ chê, đồ ăn nếu không rẻ thì không tốn tiền gì cả vì người dân Belarus sẽ đối xử với bạn tốt lắm. Bạn sẽ đi xe buýt với tư cách là miếng chả lụa bị kẹp giữa hai miếng bánh mì mông bà và bụng ông và cảm tưởng như muốn chao nghiêng. Bạn sẽ không thấy được những gì bạn mơ đâu bạn ạ, những bức ảnh về Châu Âu người ta để vào những cuốn lịch hay trên nhựng tờ giấy quảng cáo đi tua qua Châu Âu. Thật ra đó có quan trọng không cái đã? Ðôi lúc cái đẹp nó không nằm trong sự hiển nhiên và định nghĩa về cái đẹp không được thống nhất cho lắm. Bạn nên biết bạn muốn thấy gì. Và nếu đó không phải là điều mong ước lúc ban đầu thì bạn có thể nhìn qua một góc cạnh khác hay là không.

Tôi rời Minsk vào lúc 11 giờ đêm. Tôi nhìn qua cửa sổ xe lửa cố nhìn cho hết Minsk lần cuối cho đến khi xe rời khỏi ga và cái duy nhất tôi thấy là sử phản chiếu mơ hồ của tôi trong tấm kính bụi bặm. Tôi thay quần áo và nằm xuống cố ngủ, và trong giấc mơ tôi nhớ và gắn ghép lại những hình ảnh về chuyến đi xuống điạ ngục.